Apoak, erratzak, minigonak, eta burkak mintzagai

APOAK, ERRATZAK, MINIGONAK ETA BURKAK. KAFE-SOLASALDIAREN ONDORIOAK

Pasa den azaroaren 22an kafe solasaldian honetaz hitzegin genuen: Nola sortu zen sorginaren irudia, eta nola erlazionatu zen makurkeriarekin sozial jendarte partikular baten inguruan. Kafe solasaldian sortutako mintza taldeen artean galdera hauei erantzuten saiatu ginen:

Sorgina den emakumea, sorgina izateari uzten al dio?

Nola estigmatizatzen dugu egungo emakumea? Nola estigmatizatzen da Mendebaldeko emakumea?

Gaur egun,nola saiatzen dira emakumea kontrolpean edukitzen?

Ondorioak

-Sorginaren konnotazio positiboak eta negatiboak dituen irudia dago jendartean. Konnotazio positiboak naturarekin lotuta daude, eta negatiboak, aldiz, gaiztakeri intrintsekoarekin eta sexu-joerarekin (gaiztoak eta ematxarrak).

– Gure ustez, sorginaren eraikuntza, Erdi Aroko gizarteetako zenbait pertsonengan (batez ere emakumeengan) zenbait ezaugarri eta ezberdintasunak azpimarratzen eta moralizatzen saiatu zen. Eraikuntza hau imajinatua da, sorginaren ideia beste batzuk eraiki baitzuten eta ez beraiek. Sorginak ez du bere burua gaizkiletzat hartzen, besteenganako desio txarrik ez du izaten, eta deabruarekin ez da besarkatzen, berea etzen erlijio baten irudia jasanez. Irudimen hori asmo batean oinarritzen da, hau da, kontrol soziala gauzatzea. Sorginak, herri osoaren kulpak bere gain botatzeko balio du, arauez gaizki dagoena modu sinbolikoan proiektatuz, eta “sorginen” eguneroko ezaugarri eta portaerekin lotzen du.

– Sorginen irudia gizarte-sektore baten gainean proiektatzen da. Sektore hori, nolabait, ahulagoa da, ezaugarri horiek direla eta, gainerako talde nagusitik aldentzera eramaten du. Nolabait, gaur egun esan daiteke estigmatizazio-prozesua, irudi eraiki bat dela, bestetasunetik proiektatzen dena, nortasun faltsu bat sortuz, ustez, aurreiritzitik, zaurgarritasunerako joera duen talde-gutxiengo bat deskribatuz. Gaur egun, adibidez, migratutako pertsonei buruz, LGTBI kolektiboari dagokionez, Estatuko hezkuntza-sisteman, hainbat parametro aplikatzen dira, “normalaren” barruan zein haur sartzen den eta nork behar duen laguntza espezializatua kategorizatzeko.

-Beraz, estigmatizazioa alteritatetik sortzen da, kolektibo minoritario batengan ematen da; kolektibo hori gainerakoetatik bereizten da, sinbolikoki eta arauen aldetik zenbait ezaugarri edo jarrera desegokiekin lotuz, eta, beraz, gizarteko gaiztakeria talde horren errua da. Gutxiengoen taldeak dira, askotarikoak eta modu batera edo bestera arriskuan edo egiturenpean jarriz, instituzionalki babestu gabeak eta erraz salatu daitezkenak.

-Azkenik, azpimarratu behar da talde handiengandik besteenganako estigmatizazioa ere badela. Estigmatizazio mota hori beste estigmatizazio motaren motor beretik sortzen da, desberdintasunaren mehatxupean sentitzen garenean. Gaur egungo islamofobia sentimendu horretatik sortuko litzateke, eta mugimendu politiko sotil baten bidez bideratu; mugimendu horrek mendebaldeko masa, mundu musulmanari buruz, nolabait, modu peioratiboan pentsatzera eramanez.

-Sorginkeriagatik akusatu zituzten emakumeek sendatzeko gaitasuna zutela eta erditzen laguntzen zutela esaten da. Ugalketaren eta heriotzaren alderdiak Erdi Aroko erakunde erlijioso eta politikoetatik kontrolatu beharrak, promiskuitatea, zuzenean gaizkiarekin fornikatzea eta sendatzeko gaitasuna zuten landare horiek sendatzeko bideratu beharrean hegan egiteko erabiltzea leporatzen zitzaien. Gaur egun, ugalketa lan-munduak baldintzatzen du, eta erditzea osasunaren bidez instituzionalizatuta dago. Zaila da etxean erditzeko eskubidea bermatzea.

-Neurri batean, Erdi Aroan, sorgina magiarekin eta gaitza egiteko ideiarekin lotzen zen. XX. mendean, Lévy-Strauss-ek ukatu egin zuen magiaren sendatzeko gaitasuna, bere funtzioa, gaixoa emozionalki uzkurtzea dela esanez, eta ez dagoela sendatzeko gaitasunaren froga zientifikokirik.

Beraz, bi garaietako, Erdi Aroko eta Aro Garaikideko ezagutza-sistemaren arabera, sorginen eta txamanen magia ez da eraginkorra. Sorgin-magiaren eraginkortasunik eza ustezko gaizkia egiteko balioatik zetorren, eta, hala, sorginen beldurra eta arbuioa nahasten zituen. Txamanismoari dagokionez, jatorrizko herriak lurralde indigenetako garapen-talde interbentzionisten mendebaldeko osasuna babestera bideratzen ditu. Farmakorik hartzen ez baduzu, hil egingo zara.

-Gaur egun, Covid-19a dela eta “negazionistak” deiturikoak estigmatizatu egin dira. Gaixotasunaren alderdiren bat zalantzan jarri duten guztiak “ukatzaile” gisa zaku berdinean sartuz. Zeharka, akusatuz, txertoa jartzeari uko egin diotenak edo isolamendua errespetatu ez dutenak, jendartean gaixotasuna zabaltzeaz.

Etnografiak “taldean”

Joan den urriaren 26an Angel Díaz de Rada UNEDeko Gizarte eta Kultura Antropologiako katedradunak talde-ikerketa etnografikoari buruzko hitzaldi bat eman zuen. Gaia gure elkarteak eskatua izan zen, ikusten baitugu ikerketak diziplina anitzekoak direla gero eta maizago, baita aldi beren toki askotan kokatutakoak ere. Ulertzen dugu begirada desberdinak gurutzatu eta elkartuz gero gure eremu bisuala handitu ahal izango dugula, xehetasunak antzemanez eta eta gehiago sakonduz.

Hitzaldia Urrutiko Hezkuntza Unibertsitate Nazionalaren Iruñeko egoitzan izan zen, eta batzuek aurrez aurre ikusi ahal izan zuten eta beste batzuek online (zuzenean eta geroratuta). 140 pertsonak parte hartu zuten. Oso hitzaldi parte-hartzailea izan zen, eta Angelek talde-lanaren aldaerei buruz hitz egin zigun, eta esperientzia askotarikoak azaldu zituen.

Angelentzat, talde-lana bideratzeko kontzeptu nagusia honako hau da: jarrera analitikoa. Moral-forma bat, zeinaren bidez ezagutza sortzea bilatzen dugun, bi baldintzarekin aldi berean: balio logiko erlatiboa eta balio enpiriko erlatiboa. Díaz de Radak garrantzi berezia eman nahi izan zion Landa Gidaren teknika arazteari eta material enpirikoak aztertzeko moduari. Material enpirikoen azterketa ona egiteko, hoberena “beste” batzuekin hastea da, eta
nork bere burua “beste bat” bezala tratatzen ikastea.

Era berean, originaltasuna, egiletza eta etnografia multisituatua eta diziplinartekotasuna azpimarratu zituen.

Hitzaldiaren bideoa ikusi nahi baduzu sakatu HEMEN

Hona hemen Angel Diaz de Radaren PILULA ANTROPOLOGIKOAK

Ángel Díaz de Radaren hitzaldia: Etnografiak “taldean”

Angel Díaz de Rada Brun Urrutiko Hezkuntzarako Unibertsitate Nazionaleko Gizarte eta Kultura Antropologia Departamentuko irakasleak hitzaldia emango du urriaren 26an Iruñean.

Hitzaldi honetan hausnarketa epistemologiko eta metodologikoak planteatuko dira, nolabaiteko zentzu-batasuna osatuz, ikerketa etnografikoa “taldean” egiteko kontuan har daitezkeenak, landa-lana zein ikuspegi analitikoari buruzko arazoak barne. Hausnarketa horiek bertaratutakoekin eztabaidarako gaiak arrazoitzeko planteatuko dira.

Hasiera batean, sakoneko gai batzuk aurkeztu beharko dira, batez ere ikerketako jarrera analitikoarekin zerikusia dutenak, eta ikuspegiaren nahitaez izaera intertestualari eta kooperatiboari eragiten diotenak (bai “banaka” lan egiten denean, bai “taldean” lan egiten denean). Horri dagokionez, gaizki-ulertu garrantzitsuak eragiten dituzten zenbait nozio tematizatzea komeni da; bereziki, originaltasuna, egiletza, etnografia multisituatua eta diziplinartekotasuna. Azken nozio hori antropologian baztertu beharko litzateke, eta, gure diziplinako objektuen eraikuntzan eragin zuzena izanik, komeni da sistematikoki diziplinartekotasunarekin ordezkatzea.

Gainerako hitzaldian, “taldean” egindako ikerketa-esperientzia zehatzak azalduko dira, eta, horrela, hainbat formatutan (oro har, multisituatu gisa sortuak) izandako lizunkeriak erakutsiko dira. Elkarlaneko orientazioari buruzko gogoeta batzuk ere eskainiko dira, orientazio horretan dauden muga epidemikoak azpimarratuz.

“Miguel María Iturbide, crimen sin castigo”, Xabier Susperregiren liburuaren aurkezpena

“Miguel María Iturbide, crimen sin castigo” liburua aurkeztuko du Xabier Susperregi errenteriarrak irailaren 14an, Plazaran, Zugarramurdiko 16 urteko gazte baten hilketaren atzean eraikitako gezurra agerian jarriz. Guardia zibil batek hil zuen tiro eginda, kontrabadoan zebilen gaztea, eta gero pistola bat jarri zioten ondoan enfrentamenduaren bertsioa mantentzeko.

Herriko zenbait jendearen testigantzak jaso ditu, nahiz eta hainbeste urtez ixilean mantendu. Halaber, liburu horretan beste biktima batzuei ere lekua eman die Susperregik: Mikel Zabalza, Joxi Zabala, Jose Antonio Cardosa eta Juan Carlos Garcia Goenagari.

Sistema errepresiboek ahanztura eskatzen dute, ez bakarrik beren aztarnak ezabatzeko, baita eredu neoliberal horren ezaugarria delako ere energia guztiak orainaldian kontzentratzea, berritasuna hondarrik utzi gabe ordezkatuz. Beraz, beharrezkoa da etorkizun hobeagorako egiak kaleratzen jarraitzea, iragana estali eta ezabatu gabe.

Lehenbiziko kafe-solasaldia Plazaran

Martxoaren 31n Arakadiak antolatutako lehenbiziko kafe-solasaldia izango da.

Solasaldi horien helburu nagusia antropologia interesa duten pertsona guztiei hurbiltzea da, modu erraz, lagunarteko eta argi batean. Hori lortzeko, interesgarriak iruditzen zaizkigun eta ohikoa ez den ikuspuntu batetik ikus daitezkeen gaiak aukeratu ditugu, antropologiarena, hain zuzen ere.

Inaugurazio-saioan garapenerako laguntzak, ongi egindakoak eta akatsak aztertuko dira, bai eta egoeraren azterketa ikuspegi antropologikotik egitearen garrantzia ere.

Proiektu berri hau ezagutzera gonbidatzen zaituztegu. Kafea egongo da (jakina), konpainia ona, elkarrizketarako gogoa, eta… zergatik ez, eztabaidarako gogoa.

Quedó sorprendido cuando las aldeanas,
lejos de agradecerle las nuevas
instalaciones, se quejaron: “Ay
ingeniero, ¿por qué nos castiga?”

Arakadia antropologia-elkartearen aurkezpena

Arakadia antropologia sozial eta kulturalarekin zerikusia duten pertsonen topagunea da. Diziplina horretatik sortzen diren kultura-ezagutzak ikusaraztea eta zabaltzea bultzatu nahi du. Talde-lanean oinarrituta, gizarte osoarentzako antropologia praktikoa sortzea proposatzen du.

Otsailaren 16an, asteazkena, elkartearen aurkezpen irekia egin genuen Urrutiko Hezkuntzarako Unibertsitate Nazionalaren (UHUN/UNED) Iruñeko egoitzan. Lekua ez da kasualitatea, kide fundatzaileek antropologia ezagutzak toki honetan egin bai zituzten eta  bertan ikasketa-talde bat osatu zuten, elkartearen hazia izango zena.

Oraingo honetan, zenbait kidek antropologiara nola iritsi ginen azaldu genuen, zergatik erabaki genuen Arakadian sartzea eta gure lan-esperientzia eta ikerketa antropologiko batzuk azaldu genituen. Bukatzerakoan, kontsultarako eta iruzkinetarako gune bat ireki zen, eta hitzaldian egon zirenek elkartearen eta bere jardueretan parte hartzeko interesa adierazi zuten.

Aurkezpen aurreko une bikaina nabarmenduko genuke. Konturatu ginen hiru aulki baino ez zeudela aurkezleendako eta gu zazpi ginen. Oso modu dibertigarrian konpondu genuen arazoa, aulki dantza eginez, azalpen bakoitza amaitzen zen aldiro tokiz aldatuz. Saiakuntza batzuen ondoren, xehetasun handiz lortu genuen antolakuntza. Uste dugu jarrera horrek Arakadiaren espiritu kolektibo eta horizontala erakusten duela. Asko gozatu genuen, aurkezpen honetan  parte hartu zuten eta UHUNen harrera onaz

Gizarte antropologia martxan. Arakadia Antropologia Elkartearen aurkezpena

Atsegin handiz gonbidatzen zaitugu Arakadia Elkartearen aurkezpenera Iruñeko UNEDen (UHUN), otsailaren 16an, asteazkenean, 19:00etan.

Talde erakusketa bat izanen da, eta bertan, lehen pertsonan, antropologiako lanez eta esperientziez hitz egingo da, bai UHUN barruan egindako ikasketetaz, bai ondorengo garapenetaz. Parte hartzeko giroa sortu nahi genuke, galderak, erantzunak eta kezkak trukatzeko. Hemen gauden pertsona batzuk Iruñako UHUNean  ikasi dugu eta bertako ikasleen zailtasunak hurbiletik ezagutzen ditugu.

ARAKADIA Antropologia Elkartea, antropologiako profesionalek, ikasleek eta analisi soziokulturalean interesa dugun pertsonek osatzen dugu. Antropologia, mundu globala ulertzen lagun diezaigukeen diziplina da, baina baita ere egoera lokalak ikertu eta ulertzeko diziplina. Elkartea modu horizontal eta demokratikoan egituratu da, eta antolamendu gardena, parte-hartzailea, independentea eta plurala izan nahi du.

Aukeratutako izena, ARAKATU euskal hitzaren (aztertu, ikertu, analizatu) eta ARCADIA grekoaren arteko nahasketa da, gizakiok gizartean imajinatzen eta praktikatzen ditugun komunitateen erreferentzia-ikur gisa ikusiz.

Gure asmoa topaketarako eta komunikaziorako gunea izatea da. Antropologia oso ezezaguna da oraindik jendartearen zati handi batentzat; horregatik, tresna bat izan nahi genuke gizartean ikusgarritasuna eta ezagutza publikoa lortzeko; talde-lanaren bidez, jendartearen eskura dagoen antropologia bultzatzen dugu.

Gure partaidetza-kulturakoak ez diren beste pentsamolde batzuei buruzko begirada gogoetatsua erakutsi nahi dugu, begirada bitxia, Bestea aurkitzen lagunduko diguna, besteen ohiturak eta norberarenak modu trinkoan eta arrazoituan aztertzen dituen begirada. Epaiketarik, sailkapenik edo aurreiritzirik gabeko begirada; izan ere, antropologia etengabe eraikitzen ari den ezagutza/zientzia da, egia absoluturik gabea. Historiari eta orainari buruzko begirada. Gizakia, pertsonak, analisi soziokulturalaren ardatzean kokatzen dituen begiradan oinarritzen da. Uste dugu aldaketa kultural azkarren eta identitatearen birkonfigurazioen garaietan beharrezkoa dela kulturak ulertzeko begirada bat izatea, baina horrek ez du esan nahi arlo guztiak partekatzen ditugunik.

ARAKADIAko kideok konpromisoa hartu dugu gure azterketa eta ikerketa-lanetan kode etikoa erabiltzeko, giza eskubideak, sozialak, zibilak, politikoak eta ekologikoak kontuan izanik.

ARAKADIAk ikasleentzat eta elkartekideen prestakuntzarako euskarri izan nahi du. Ikerketa-proiektuak sustatu nahi ditugu, ezagutza antropologikoa zabaldu nahi dugu, azaleratzen ari diren eta jendarte osoa kezkatzen duten fenomeno sozial eta kulturalak aztertzeko guk ere geure harri-koskorra ekarri nahi dugu. Eta hori guztia ikuspuntu holistiko, konplexu eta zorrotzetik.

Arakadia aurkezpen publikoa

Joan den urtarrilaren 15an gure lehendabiziko ekitaldi publikoa izan genuen. Condestableko mintzaldi aretoan eta jendez gainezka aurkeztu genuen gure taldea eta testuinguru horretan izan genuen Carmen Gregorioko «Mis recorridos por la antropología social» mintzaldia.

Hona hemen ekitaldi osoko bideoa:

Arakadia elkarteko hitzaldi aurkezpena

Carmen Gregorio Gil antropologak emana, genero harremantean eta nazioarteko migrazioetan aditua: “Mis recorridos por la antropología social: comprender para transformar las desigualdades”. Data: Urtarrilaren 15ean, asteazkenean, 19:00etan, Iruñeko Alde Zaharreko Kondestable Jauregian (Kale Nagusia, 2)